خلاصه کتاب Blitzscaling

مقدمه: وقتی لاک‌پشت‌ها بازنده می‌شوند

همه ما داستان «مسابقه خرگوش و لاک‌پشت» را شنیده‌ایم. در آن داستان قدیمی، آهسته و پیوسته رفتن رمز موفقیت بود. این پند در دنیای سنتی کسب‌وکار هم صادق است: «اول کارایی را بالا ببر، بعد رشد کن.» اما اگر به شما بگویم در دنیای بی‌رحم سیلیکون‌ولی، لاک‌پشت‌ها نه تنها برنده نمی‌شوند، بلکه زیر پا له می‌شوند، چه؟ رید هافمن (بنیان‌گذار لینکدین) و کریس یه، در کتاب جنجالی «بلیتس‌اسکیلینگ» (Blitzscaling)، قانون جدیدی را برای عصر دیجیتال معرفی می‌کنند. آن‌ها می‌پرسند: چرا شرکت‌هایی مثل اوبر، Airbnb و آمازون توانستند در مدتی کوتاه کل جهان را تسخیر کنند، در حالی که رقبایشان با استراتژی‌های منطقی و محتاطانه نابود شدند؟ پاسخ یک کلمه است: بلیتس‌اسکیلینگ (رشد برق‌آسا). این مفهوم که از استراتژی نظامی «بلیتس‌کریگ» (جنگ برق‌آسا) در جنگ جهانی دوم وام گرفته شده، به معنای حمله همه‌جانبه با تمام قواست. در کسب‌وکار، این یعنی «اولویت دادن به سرعت بر کارایی» در شرایط عدم قطعیت. این کتاب یک راهنمای معمولی نیست؛ بلکه کتابچه راهنمای کسانی است که می‌خواهند از لبه پرتگاه بپرند و در راه سقوط، هواپیمای خود را بسازند. اگر آماده‌اید کمربندها را ببندید و با سرعتی سرسام‌آور وارد دنیای تک‌شاخ‌ها (Unicorns) شوید، این ۵ درس برای شماست.

درس اول: سرعت را بر کارایی مقدم بدانید (حتی اگر دردناک باشد)

«خداحافظی با کمال‌گرایی، سلام بر آشوب مدیریت‌شده» در حالت عادی، مدیریت یعنی بهینه‌سازی. شما سعی می‌کنید هزینه‌ها را کم کنید، سود را ماکسیمم کنید و خطاها را به صفر برسانید. اما هافمن می‌گوید وقتی در بازاری هستید که برنده همه‌چیز را می‌برد (Winner-take-most)، کارایی دشمن شماست. اصل اول بلیتس‌اسکیلینگ این است: سرعت، اولین و تنها اولویت است. چرا؟ چون در دنیای شبکه‌ها، اولین کسی که به “مقیاس بزرگ” برسد، برنده می‌شود. اگر شما محصولی عالی و بدون نقص بسازید اما رقیبتان با محصولی متوسط ولی سرعتی ۱۰ برابر بازار را بگیرد، شما باخته‌اید. این درس دردناک است. به این معنی است که باید عمداً پول هدر بدهید، باید استخدام‌های سریع (و گاهی اشتباه) انجام دهید و باید بپذیرید که ساختار شرکتتان مدام در حال شکستن است. ریسک این کار بسیار بالاست؛ ممکن است سقوط کنید. اما اگر ریسک نکنید، قطعاً در برابر رقیبی که بلیتس‌اسکیلینگ می‌کند، شکست خواهید خورد. در این بازی، خطرناک‌ترین کار، “امن بازی کردن” است.

درس دوم: اثر شبکه‌ای، موتور محرک رشد انفجاری

«چرا بزرگ شدن، شما را بزرگ‌تر می‌کند؟» چرا باید اینقدر سریع رشد کنیم؟ هدف چیست؟ کتاب توضیح می‌دهد که هدف نهایی رسیدن به «اثر شبکه‌ای» (Network Effect) است. اثر شبکه‌ای زمانی رخ می‌دهد که اضافه شدن هر کاربر جدید، ارزش سرویس را برای سایر کاربران افزایش دهد. فیس‌بوک را تصور کنید؛ اگر شما تنها عضو آن باشید، ارزشی ندارد. اما وقتی دوستانتان می‌آیند، ارزش آن برای شما بالا می‌رود. هافمن تأکید می‌کند که بلیتس‌اسکیلینگ فقط برای هر کسب‌وکاری مناسب نیست (مثلاً یک رستوران محلی). این استراتژی مخصوص کسب‌وکارهایی است که می‌توانند از اثر شبکه‌ای استفاده کنند. وقتی شما اولین نفر هستید که به مقیاس انبوه می‌رسید، یک “خندق دفاعی” دور خود می‌سازید که عبور از آن برای رقبا غیرممکن می‌شود. اوبر توانست با رشد سریع، مسافران و رانندگان را جذب کند. رقیبی که دیرتر آمد، نه مسافر داشت چون راننده نداشت، و نه راننده داشت چون مسافر نداشت. درس کلیدی: سرعت فقط وسیله است؛ هدف، رسیدن به نقطه‌ای است که رقابت با شما غیرممکن شود.

درس سوم: ۹ قانون غیرشهودی (بگذارید آتش‌ها بسوزند)

«برای برنده شدن، باید قوانین مدیریت کلاسیک را زیر پا بگذارید» جنجالی‌ترین بخش کتاب، قوانینی است که نویسندگان برای دوران رشد سریع تجویز می‌کنند. این قوانین دقیقاً برعکس آن چیزی است که در دانشکده‌های مدیریت (MBA) تدریس می‌شود. دو مورد از عجیب‌ترین آن‌ها عبارتند از: ۱. بگذارید آتش‌ها بسوزند: در یک استارتاپ با رشد سریع، همیشه مشکلات زیادی وجود دارد (مشکلات سرور، شکایت مشتری، آشفتگی مالی). شما نمی‌توانید همه را حل کنید. اگر سعی کنید همه آتش‌ها را خاموش کنید، سرعتتان کم می‌شود و می‌بازید. رهبر هوشمند باید تصمیم بگیرد کدام آتش‌ها را خاموش کند (آن‌هایی که کشتی را غرق می‌کنند) و اجازه دهد بقیه فعلاً بسوزند. ۲. مشتری را نادیده بگیرید (گاهی اوقات): بله، درست خواندید. در مراحل اولیه بلیتس‌اسکیلینگ، ممکن است خدمات مشتریان شما فاجعه باشد. ممکن است محصول باگ داشته باشد. تا زمانی که این مشکلات مانع رشد سریع شما نمی‌شوند، آن‌ها را نادیده بگیرید. تمرکز شما باید روی “جذب” (Acquisition) باشد، نه “نگهداشت کامل”. این قوانین حس بدی به مدیران می‌دهد، اما هافمن استدلال می‌کند که این “هزینه لازم” برای پیروزی در جنگ سرعت است. بعداً که به ثبات رسیدید، می‌توانید برگردید و خرابکاری‌ها را تمیز کنید (مانند کاری که اوبر بعد از تثبیت جایگاهش انجام داد).

درس چهارم: پنج مرحله رشد و تغییر نقش شما

«دهکده را با قوانین خانواده اداره نکنید» بسیاری از بنیان‌گذاران شکست می‌خورند زیرا نمی‌دانند که شرکت آن‌ها در هر مرحله از رشد، به یک “شرکت کاملاً متفاوت” تبدیل می‌شود. کتاب رشد را به ۵ مرحله تشبیه می‌کند: ۱. خانواده (۱ تا ۹ نفر): همه همدیگر را می‌شناسند، همه کار می‌کنند. ۲. قبیله (۱۰ تا ۹۹ نفر): هنوز نسبتاً صمیمی است، اما نیاز به مدیریت اولیه دارد. ۳. دهکده (۱۰۰ تا ۹۹۹ نفر): نقطه شکست بسیاری از مدیران. دیگر همه را نمی‌شناسید. به ساختار و لایه میانی نیاز دارید. ۴. شهر (۱۰۰۰ تا ۹۹۹۹ نفر): بوروکراسی لازم است. فرآیندها حیاتی می‌شوند. ۵. ملت (بیش از ۱۰۰۰۰ نفر): استراتژی‌های کلان و فرهنگ سازمانی حرف اول را می‌زند. درس حیاتی این است: سبکی از مدیریت که در مرحله “خانواده” شما را موفق کرد، در مرحله “دهکده” شما را نابود می‌کند. در مرحله خانواده، شما ستاره تیم هستید و گل می‌زنید؛ در مرحله شهر، شما مربی هستید که حتی توپ را لمس نمی‌کند. اگر نتوانید خودتان را با این مراحل تطبیق دهید (Scale yourself)، باید صندلی خود را به مدیرعامل دیگری بدهید.

درس پنجم: استخدام برای “همین الان”، نه برای ابد

«ژنرال‌های زمان صلح در جنگ کارایی ندارند» استخدام در دوران بلیتس‌اسکیلینگ با استخدام سنتی متفاوت است. شما نباید به دنبال کسی باشید که ۱۰ سال در شرکت بماند. شما به کسانی نیاز دارید که بتوانند فشار و آشوب ۶ ماه آینده را تحمل کنند. کتاب تمایز جالبی بین «نیروهای دریایی» (Marines) و «نیروهای ارتش» (Army) و «نیروی پلیس» قائل می‌شود:در ابتدای حمله (بلیتس‌اسکیلینگ)، شما به “نیروهای دریایی” نیاز دارید؛ کسانی که در ساحل پیاده می‌شوند، در هرج‌ومرج دوام می‌آورند و ساحل را می‌گیرند. آن‌ها نظم‌ناپذیرند اما خلاق و سریع‌اند.وقتی ساحل را گرفتید و وارد مرحله شهر شدید، باید “نیروهای ارتش” را بیاورید که نظم را برقرار کنند و قلمرو را نگه دارند.در نهایت به “پلیس” نیاز دارید تا قوانین را اجرا کند. اشتباه بزرگ مدیران این است که “نیروهای دریایی” را در زمان صلح نگه می‌دارند (که باعث خرابکاری می‌شوند) یا “نیروهای ارتش” را در زمان حمله استخدام می‌کنند (که از سرعت و آشوب وحشت‌زده می‌شوند). یاد بگیرید که تیم خود را متناسب با فاز جنگی که در آن هستید، تغییر دهید.

نتیجه‌گیری: آیا جرات پریدن دارید؟

کتاب «بلیتس‌اسکیلینگ» یک هشدار بزرگ دارد: این استراتژی خطرناک است. همه نباید بلیتس‌اسکیل کنند. اما اگر در بازاری هستید که تکنولوژی محور است و رقبا در کمین هستند، این تنها راه بقاست. این کتاب به ما می‌آموزد که در عصر جدید، بزرگترین ریسک، ریسک نکردن است. سرعت، ارزِ جدید موفقیت است و توانایی مدیریت آشوب، مهارت جدید رهبری. اکنون که با قوانین جنگ برق‌آسا آشنا شدید، به کسب‌وکار خود نگاه کنید. آیا جایی وجود دارد که بیش از حد “محتاط” و “کند” عمل می‌کنید، در حالی که باید پدال گاز را تا ته فشار دهید و اجازه دهید موتور کمی داغ کند؟ شاید زمان آن رسیده که از لبه پرتگاه بپرید.